Dlaczego POChP tak często pozostaje nierozpoznana? Skala problemu w Polsce i na świecie
POChP, czyli Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc, należy do chorób, o których mówi się nieproporcjonalnie mało w stosunku do skali, jaką osiąga. Dane epidemiologiczne wskazują, że liczba chorych na świecie sięga ponad 380 milionów, a częstość występowania choroby szacuje się średnio na poziomie 11,7% w populacji po 40. roku życia.
Jednocześnie eksperci od lat zwracają uwagę, że są to liczby niedoszacowane. Właśnie ta rozbieżność – między rzeczywistą skalą choroby a liczbą postawionych rozpoznań – jest głównym powodem, dla którego POChP bywa nazywana chorobą niedodiagnozowaną. Temat ten wraca regularnie w listopadzie, gdy obchodzony jest Światowy Dzień POChP.

Jak duży jest problem w skali światowej?
Przytaczane szacunki pochodzą w dużej mierze z międzynarodowego projektu badawczego BOLD (The Burden of Obstructive Lung Diseases), który miał określić skalę problemu w populacji po 40. roku życia. W badaniu wykorzystano wystandaryzowaną ankietę oraz badania spirometryczne wykonywane przed podaniem leku rozszerzającego oskrzela i po nim. Dane zebrano z 29 krajów.
Według Światowej Organizacji Zdrowia z powodu POChP umiera na świecie około 3 miliony osób rocznie. W ostatnich latach choroba ta znalazła się na trzeciej pozycji wśród najczęstszych przyczyn zgonów. Jeśli obecne tendencje się utrzymają, po 2060 roku liczba ta może sięgnąć nawet 5,5 miliona zgonów rocznie.
Ilu chorych jest w Polsce?
W Polsce od lat brakuje danych z badań epidemiologicznych przeprowadzonych na odpowiednio reprezentatywnych populacjach. Dotychczasowe badania zwykle obejmowały jeden region kraju, a badane grupy różniły się liczebnością – od kilkuset do niemal 16 tysięcy osób – oraz wiekiem uczestników i przyjętymi kryteriami.
Skutek jest taki, że wyniki dotyczące częstości występowania POChP w Polsce wahają się od 10 do nawet 26%. Powtarzana w wielu publikacjach liczba 2 milionów chorych została wyliczona na podstawie danych cząstkowych i – zdaniem ekspertów – może okazać się zaniżona.
Skąd bierze się luka diagnostyczna?
Najbardziej wymowna jest obserwacja dotycząca tego, kto ma postawione rozpoznanie. W badaniach zauważono, że pacjenci z ciężką i bardzo ciężką postacią choroby zwykle mieli już wcześniej rozpoznanie postawione przez lekarza – stanowili oni około 20% badanych.
Oznacza to, że pozostałe około 80% osób z łagodniejszymi postaciami POChP może nie wiedzieć o swoim problemie zdrowotnym. Nie jest to specyfika naszego kraju: w Stanach Zjednoczonych i w innych państwach europejskich niedorozpoznawanie tej choroby szacuje się na 50-75%.
Dlaczego wczesne postacie choroby umykają?
Odpowiedź wiąże się z naturą samych objawów. Przewlekły kaszel, odkrztuszanie wydzieliny i narastająca duszność rozwijają się powoli, przez lata. Na wczesnym etapie łatwo przypisać je wiekowi, paleniu papierosów albo gorszej kondycji – i właśnie tak najczęściej się dzieje.
Osoba, która od lat odkrztusza rano wydzielinę, rzadko traktuje to jako zmianę wymagającą uwagi. Tymczasem to właśnie na tym etapie rozpoznanie miałoby największą wartość. Serwis edukacyjny oddychajmy.pl udostępnia test oceny ryzyka POChP, który porządkuje pytania warte zadania sobie przed rozmową z lekarzem.
Problem widoczny także w statystykach zgonów
Wątpliwości ekspertów budzą również polskie wskaźniki umieralności z powodu POChP, które należą do najniższych w Europie. Wyjaśnienie tego zjawiska jest zaskakująco prozaiczne: chorzy zwykle mają liczne choroby współistniejące, a na karcie zgonu nie pojawia się kod ICD-10 J44.8 obejmujący tę chorobę płuc.
Szacuje się, że sytuacja ta może dotyczyć nawet połowy przypadków. W praktyce oznacza to, że choroba bywa niewidoczna nie tylko dla samych chorych, ale także dla statystyki publicznej – a to utrudnia planowanie działań w zakresie zdrowia publicznego.
Kogo dotyczy choroba – i jak to się zmienia?
Wśród osób palących mężczyźni chorują na POChP dwukrotnie częściej niż kobiety. Ten obraz nie jest jednak stały. Trend odwraca się, gdy pod uwagę bierze się przypadki choroby u osób, które nigdy nie paliły.
To istotna uwaga, ponieważ pokazuje, że utożsamianie POChP wyłącznie z wieloletnimi palaczami jest uproszczeniem. Rosnąca liczba zachorowań wiąże się także z postępującym zanieczyszczeniem powietrza, zwłaszcza w krajach rozwijających się, oraz ze starzeniem się społeczeństw.
Dlaczego skala problemu ma znaczenie praktyczne?
Towarzystwa naukowe i grona eksperckie zajmujące się POChP od lat wskazują na potrzebę dokładnego poznania skali problemu. Bez wiarygodnych danych trudno wytyczyć sensowne zalecenia w zakresie zdrowia publicznego, zaplanować profilaktykę czy oszacować realne potrzeby systemu opieki zdrowotnej.
Z perspektywy pojedynczej osoby wniosek jest prostszy: skoro znaczna część chorych nie ma postawionego rozpoznania, utrzymujących się dolegliwości oddechowych nie warto tłumaczyć wyłącznie wiekiem czy nawykiem. Zwłaszcza gdy jednocześnie obecne są czynniki ryzyka.
Światowy Dzień POChP jako pretekst do rozmowy
Obchodzony w listopadzie Światowy Dzień POChP ma przede wszystkim charakter świadomościowy. Jego celem nie jest wywoływanie niepokoju, lecz przypomnienie o chorobie, która rozwija się cicho i bywa rozpoznawana zbyt późno.
To dobry moment, by przyjrzeć się własnym dolegliwościom oddechowym oraz porozmawiać o nich z bliskimi – szczególnie z osobami po 40. roku życia, które przez lata paliły lub pracowały w warunkach zwiększonego zapylenia.
POChP – najczęściej zadawane pytania
Ilu jest chorych na POChP na świecie?
Szacunkowo ponad 380 milionów, przy średniej częstości występowania na poziomie około 11,7% w populacji po 40. roku życia.
Ilu chorych jest w Polsce?
Najczęściej podaje się liczbę 2 milionów, ale wynika ona z danych cząstkowych i zdaniem ekspertów może być zaniżona.
Jaka część chorych nie ma rozpoznania?
Szacuje się, że około 80% osób z łagodniejszymi postaciami choroby może o niej nie wiedzieć. W USA i Europie niedorozpoznawanie sięga 50-75%.
Które miejsce zajmuje POChP wśród przyczyn zgonów?
Według WHO trzecie. Z powodu tej choroby umiera na świecie około 3 milionów osób rocznie.
Dlaczego choroba bywa rozpoznawana późno?
Objawy narastają przez lata i łatwo przypisać je wiekowi, paleniu lub gorszej kondycji, zamiast potraktować jako sygnał wart obserwacji.
Treść ma charakter ogólno edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny medycznej.
