Próchnica – jak powstaje i jak ją leczyć?

Mogłoby się wydawać, że próchnica dotyczy jedynie dzieci, których higiena jamy ustnej raczej w większości przypadków pozostawia wiele do życzenia. Wpływ rodziców jest oczywiście bardzo ważny i nie należy rezygnować z codziennego przypominania o myciu zębów i niejedzeniu już po tym słodyczy. Jednak dzieci zwykle nie słuchają, one powtarzają zachowania dorosłych, a przykra statystyka mówi o tym, że jedynie połowa dorosłych myje zęby rano i wieczorem.

Czym jest próchnica?

Próchnica jest chorobą, którą wywołują bakterie L. acidophilus oraz paciorkowce, a z nich najpopularniejsze Streptococcus mutans. Atakują twarde tkanki zęba powodując nieprzyjemne i bolesne zmiany. Jest całkowicie wyleczalna na większości etapów, ale najważniejsze jest to, że można jej zapobiec. Zaskakujące są statystyki, które mówią o chorowaniu 95 % dorosłych, a jedynie 85 % dzieci – być może większości ludzi wydaje się, że jest w rzeczywistości odwrotnie.

Próchnica jest chorobą zakaźną i objawia się demineralizacją substancji nieorganicznych, a następnie proteolizą substancji organicznych. Proces zostaje wywołany i przeprowadzony przez kwasy, głównie mlekowe, wytworzone przez bakterie w płytce nazębnej w wyniku metabolizowania cukrów dostających się do jamy ustnej zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz ustroju organizmu.

Bakterie powodujące próchnicę pozytywnie wpływają na powstawanie płytki nazębnej, która jest doskonałym środowiskiem dla pomnażania się najpierw bakterii tlenowych, a potem względnie beztlenowych.

Przyczyny występowania próchnicy

Aby doszło do próchnicy potrzebne jest, aby zadziałały cztery czynniki. Są nimi czas, bakterie, podatność oraz cukry.

Cukry są podstawą metabolizowania bakterii. Cukry są przyswajane z większości pokarmów wliczając zarówno te złożone, jak i proste, jednak te występujące naturalnie mają dla próchnicy niewielkie znaczenie. Powodem powstania próchnicy są cukry sztuczne, które są w zastraszająco dużej ilości. Największym zagrożeniem dla zębów jest sacharoza, glukoza i fruktoza, niewielki wpływ na powstawanie próchnicy ma skrobia. Jeżeli człowiek stosuje w swojej diecie substytut cukru zwany aspartamem, to ma mniejsze szanse na faktyczne złapanie próchnicy.

Jest kilka sposobów, w jakie bakterie reagują na zwiększenie zawartości cukrów w płytce nazębnej. Jednym z nich jest przyspieszenie metabolizmu. Kolejnym jest skrócenie szlaków metabolicznych, co oznacza przyspieszenie powstania kwasu mlekowego wpływającego na zakwaszenie płytki i rozpoczęcie demineralizacji twardych tkanek zęba.

Zbyt duża ilość dostarczanych z zewnątrz cukrów szybko wpłynie pozytywnie na chorobę, które doskonale radzi sobie z niszczenie zębów.

Przebieg próchnicy

Rozwój próchnicy rozpoczyna się od ostatniego mycia zębów. Na powierzchni tworzy się tak zwany nabłonek wtórny, który jest idealnym środowiskiem dla bakterii. Na samym początku bakterie te nie są szkodliwe, a ich zasiedlanie powierzchni zęba nie powoduje żadnych przykrych konsekwencji. Niestety dostarczanie pożywki niemytym zębom sprawia, że bakterie te zmieniają się w te, które wywołują próchnicę.

Na początku na zębie powstaje kredowobiała plama, która z czasem zaczyna ciemnieć, żeby w pewnym momencie przegryźć się do wnętrza zęba i zacząć go niszczyć. Kwas mlekowy powstały w wyniku metabolizowania cukrów powoli niszczy jony wapnia, co jest po prostu demineralizacją tkanki twardej zęba.

Jak leczyć próchnicę?

Leczenie zęba dotkniętego próchnicą jest doprowadzenie go do porządku na tyle, na ile pozwala sztuka dentystyczna. Niestety przywrócenie zęba do stanu sprzed próchnicy jest niemożliwe, ale możliwe jest sprawienie, że zapalenie nie przedostanie się do miazgi i dalej do organizmu. Rozlewanie się zakażenia na całe ciało w przypadku istnienia bakterii próchnicznych jest niebezpieczne, a więc nieleczona próchnica może być poważnym zagrożeniem, nawet dla życia.

W zależności od stopnia zaawansowania choroby leczy się ją poprzez usunięcie chorej części zęba i wypełnienie jego części takimi wypełniaczami jak: amalgamat srebra, szkło-jonomery i różne kompozyty.

Jeżeli próchnica zaatakowała już tkanki miękkie zęba należy zdecydować się na leczenie kanałowe. Jeżeli próchnica jest jeszcze niewielka można potraktować ją ozonem – to świeże powietrze sprawia, że pełna bakterii jama ustna zostaje odpowiednio zdezynfekowana, a dopiero wykwitujące zmiany stłumione w zarodku.

Profilaktyka

Najskuteczniejszym działaniem przeciwko powstaniu próchnicy jest regularne mycie zębów odpowiednio dopasowaną szczoteczką i pastą, która zapewni maksymalny możliwy poziom higieny wewnątrzustrojowej.

Warto również ograniczyć przyjmowanie cukrów sztucznych, które w ogromnym stopniu wpływają za zniszczenie najpierw powierzchni, a potem wnętrza zęba, żeby później rozprzestrzenić się na cały organizm.

Jeżeli dziecko zostanie odpowiednio wyedukowane i będzie dostarczać sobie odpowiednią ilość fluorku sodu to ma bardzo dużą szansę na to, aby próchnica nie znalazła do niego drogi ani w wieku dziecięcym, ani w dorosłym.

W ostatnich latach powstał dosyć innowacyjny sposób na zahamowanie rozwoju próchnicy dzięki odpowiednim tabletkom podawanym dzieciom przez okres trzech miesięcy. Tabletki do ssania o dosyć neutralnym smaku lub zapachu sprawił, że szansa na nowy ubytek spadła o 74 %. Zawarte w tabletkach bakterie to pożyteczne Streptococcus salivarius M18.

Negatywne skutki nieleczonej próchnicy

Jeżeli powstająca kredowobiała plama na zębie nie sprawi, że chorujący wdroży leczenie może się szybko okazać, że na wyleczenie jest już za późno. Próchniejący ząb jest gniazdem zakażenia i bardzo szybko zakażenie to przedostaje się do miazgi powodując powstanie jej zapalenia. Dalszy brak leczenia spowoduje rozlanie się zapalenia po całym organizmie.

Rodzaje próchnicy

Nie istnieje jedynie jeden rodzaj próchnicy. Można wyróżnić kilka ich podstawowych rodzajów:

• próchnica kwitnąca;
• próchnica wczesna;
• próchnica przewlekła;
• próchnica butelkowa;
• próchnica ostra;
• próchnica nietypowa;
• próchnica wtórna.

W zależności od podanych wcześniej wielu czynników powodujących powstanie próchnicy trzeba dobrze pomyśleć, zanim sięgnie się po kolejne słodycze.

Wsparcie merytoryczne: Candeo Clinic.